No smoking story: Από τη... διαβολική συνήθεια στο «βλάπτει σοβαρά την υγεία»

Η ιστορία της καπνοαπαγόρευσης από τον 15ο αιώνα έως σήμερα. Το τσιγάρο (και οι νόμοι εναντίον του) μέσα στα χρόνια.

No smoking story: Από τη... διαβολική συνήθεια στο «βλάπτει σοβαρά την υγεία»

Η ιστορία της καπνοαπαγόρευσης από τον 15ο αιώνα έως σήμερα. Το τσιγάρο (και οι νόμοι εναντίον του) μέσα στα χρόνια.

Στις πρόσφατες δηλώσεις της στο provocateur.gr, η υφυπουργός Υγείας Ζέτα Μαρκή ήταν ξεκάθαρη όσον αφορά τις προθέσεις της κυβέρνησης για την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου, ο οποίος τα τελευταία χρόνια ήταν κενό γράμμα:

«Το τσιγάρο βλάπτει τη δημόσια υγεία. Βλάπτει τα παιδιά. Και επίσης, πλήττει τον τουρισμό. Δεν μπορεί να πειθαρχούν όλοι όταν βρίσκονται στο εξωτερικό και εδώ να μην εφαρμόζουν το νόμο», είπε χαρακτηριστικά, προαναγγέλλοντας παράλληλα πολύ αυστηρά πρόστιμα για τους παραβάτες.

Τις τελευταίες εβδομάδες επανήλθε στο προσκήνιο λοιπόν ο αντικαπνιστικός νόμος που προώθησε το 2008 ο τότε υπουργός Υγείας Δημήτρης Αβραμόπουλος, και ο οποίος μέχρι τις ημέρες μας έμεινε ανενεργός.

Εξαίρεση υπήρξε η πρώην υπουργός Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου, η οποία έκανε ορισμένες απόπειρες να εφαρμοστούν οι διατάξεις για τα πρόστιμα, δίχως ωστόσο να καταφέρει κάτι το ουσιαστικό.

Η καπνοαπαγόρευση λοιπόν επανέρχεται και πάλι στην καθημερινότητα των Ελλήνων, και εάν κρίνουμε από τα όσα διαμηνύει η κυβέρνηση, έρχεται για να... μείνει. Φυσικά τα όσα προτίθεται να εφαρμόσει το υπουργείο Υγείας, δεν είναι νέα... μόδα.

Για την ακρίβεια η ιστορία της απαγόρευσης του τσιγάρου έχει τις ρίζες της στα βάθη του μεσαίωνα: Εδώ πέντε αιώνες, βασιλείς, αυτοκράτορες, πάπες, σουλτάνοι, δικτάτορες και δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις επιχείρησαν να επιβάλουν στους λαούς των χωρών τους μέσω διάφορων τρόπων τη μείωση αυτής της τόσο αγαπημένης, γλυκιάς αλλά ταυτόχρονα εθιστικής και βλαβερής συνήθειας.

Και εγένετο καπνποαπαγόρευση

Η πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα απαγόρευσης του καπνίσματος τοποθετείται στα μέσα του 15ου αιώνα, και συγκεκριμένα το 1575. Επρόκειτο για μία... επιφοίτηση της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας που προσπάθησε να κόψει αυτή τη... διαβολική συνήθεια στους πιστούς που ζούσαν στις ισπανικές αποικίες.

Το 1617, ήταν η σειρά της Μογγολίας να ζήσει παρόμοιες στιγμές. Ο αυτοκράτορας επέβαλε μέχρι και τη θανατική ποινή σε όσους υπηκόους αψηφούσαν τις εντολές του και χρησιμοποιούσαν με τον οποιονδήποτε τρόπο τον καπνό.

Λίγα χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1624, το Βατικανό χτύπησε... εκ νέου: Ο Πάπας Ουρμπίνος ο 8ος εξήγγειλε μία παγκόσμια καμπάνια απαγόρευσης της χρήσης του καπνού ειδικά για εκκλησίες, απειλώντας μάλιστα με αφορισμό τους πιστούς. Και αυτό, γιατί σύμφωνα με τους ιερωμένους ο καπνός οδηγεί στο φτέρνισμα το οποίο όπως υποστήριζαν μοιάζει πολύ με τη σεξουαλική ικανοποίηση...

Παρόμοια απαγόρευση επέβαλε ο Σουλτάνος Μουράτ το 1633 στους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όπως φαίνεται, ο Μουράτ είχε πάρει πολύ σοβαρά το εν λόγω διάταγμα, εάν κρίνουμε και από τα ιστορικά στοιχεία, τα οποία αποκαλύπτουν πως τουλάχιστον 18 άνθρωποι εκτελούνταν ημερησίως, επειδή αψηφούσαν τις διαταγές του.

Μάλιστα, λέγεται πως ο ίδιος ο Σουλτάνος περιπολούσε στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης ψάχνοντας για παραβάτες, ενώ εάν έβλεπε κάποιον στρατιώτη να καπνίζει τον εκτελούσε ο ίδιος με... συνοπτικές διαδικασίες!

Ο διάδοχος του Μουράτ, ο Ιμπραήμ ο Τρελός φαίνεται πως δεν είχε την ίδια άποψη για το κάπνισμα και απέσυρε με το διάταγμα με το που ανέλαβε καθήκοντα, το 1647. Σύντομα ο καπνός αποκαθίσταται και μαζί με το κρασί, το όπιο και τον καφέ αποτελούν τα «τέσσερα μαξιλάρια στον καναπέ της ευχαρίστησης», όπως έγραψε και ένας ιστορικός.

Ανάλογες... περιπέτειες έζησε η τσαρική Ρωσία, καθώς το 1634, ο Μιχάηλ επέλεξε και αυτός με τη σειρά του να... δοκιμάσει τις αντοχές των υπηκόων του και η την απαγόρευση που επέβαλε, τη συνόδεψε με ιδιαίτερα σκληρές ποινές. Οι παραβάτες – ακόμα και αυτοί που είχαν παρανομήσει για πρώτη φορά- τιμωρούνταν με μαστιγώματα, με σπάσιμο της μύτης, ακόμα και με ταξίδι δίχως επιστροφή στα κάτεργα της Σιβηρίας.

Οι αντικαπνιστικοί νόμοι, φαίνεται πως τον 16ο αιώνα είχαν εξελιχθεί σε... μόδα. Ακόμα και κάποιες αγγλικές αποικίες στην πρόσφατα εποικισμένη βόρεια Αμερική, όπως η ακτή της Μασαχουσέτης το 1646, επέβαλαν ανάλογες απαγορεύσεις. Ειδικότερα, οι πολίτες δεν μπορούσαν να καπνίζουν εντός των ορίων της πόλης, εκτός και εάν βρισκόταν σε απόσταση πέντε μιλίων από το κέντρο της.

Έναν χρόνο αργότερα, η αποικία του Κονέκτικατ, μείωσε με νόμο το κάπνισμα. Για την ακρίβεια οι πολίτες είχαν το δικαίωμα να καπνίζουν μόνο ένα τσιγάρο ημερησίως και αυτό όχι σε... κοινή θέα.

Οι απαγορεύσεις ανά τους αιώνες

Το 18ο αιώνα, το εμπόριο καπνού άνθισε και έγινε μία πολύ επικερδής επιχείρηση, με αποτέλεσμα το έδαφος για νέα μέτρα απαγόρευσης να μην είναι και τόσο πρόσφορο. Εκείνη την περίοδο λίγες χώρες τόλμησαν να πάνε κόντρα στο ρεύμα. Συγκεκριμένα, η Γαλλία επέβαλε περιορισμούς το 1719, όπως επίσης και η πόλη του Βερολίνου το 1723.

Το σκηνικό δεν άλλαξε ιδιαίτερα και τον 19ο αιώνα, αφού μόνο η Νέα Ζηλανδία προχώρησε απαγόρευση καπνίσματος, και αυτό μόνο στο παλιό κοινοβούλιο του Wellington. Βέβαια οι λόγοι ήταν περισσότερο πρακτικοί παρά υγειονομικοί, καθώς το κτίριο ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο ξύλινο κατασκεύασμα παγκοσμίως και υπήρχαν φόβοι μήπως... αρπάξει από κάποιον απρόσεκτο βουλευτή.

Τη σκυτάλη πήρε το Ιραν και εν έτη 1891 ο Σάχης Ayatollah Haji Mirza Hasan Shiraz, απαγόρευσε τη χρήση και εμπορία καπνού στους Σηίτες υπηκόους της μεσανατολικής χώρας. Με αυτό τον τρόπο ήθελε να τους τιμωρήσει διότι αντέδρασαν έντονα στην παραχώρηση μεγάλου μέρους των καπνών που παρήγαγε το Ιράν στους Άγγλους, ενώ για το συνετισμό των... άτακτων Σηιτών προβλεπόταν μία σειρά από πολύ άγριες ποινές.

Σε μία ασταθή περίοδο γεμάτη ταραχές, το διάταγμα του Σάχη ήταν η «σταγόνα» που ξεχείλισε το ποτήρι. Αποτέλεσμα όλων αυτών, ήταν η «εξέγερση του καπνού», το αποκορύφωμα της μακράς αντιπαράθεσης μεταξύ της ιρανικής εξουσίας και του Ιερατείου, η οποία καταφανέστατα υποκινούνταν από... ξένα συμφέροντα. Τον επόμενο χρόνο, οι συναλλαγές της χώρας με τους Βρετανούς ανακαλούνται και οι Σηίτες επιστρέφουν δριμύτεροι στην αγαπημένη τους συνήθεια.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, αναπτύσσεται στις ΗΠΑ ένα αντικαπνιστικό ρεύμα, με αρχή την Βόρεια Ντακότα, η οποία προχώρησε στην απαγόρευση της πώλησης τσιγάρων, με σκοπό να μειώσει τη χρήση τους. Τα επόμενα 26 χρόνια, ακόμη 14 πολιτείες εκπονούν νόμους που απαγορεύουν τη χρήση, την εμπορία και την παρασκευή προϊόντων καπνού, ανάμεσά τους και καπνοπαραγωγός Νότια Καρολίνα.

Το ρεύμα που δημιουργήθηκε έφτασε στο σημείο να ασκεί αξιοσημείωτη επιρροή στη χώρα, και πολλοί ήταν εκείνοι που το συνέκριναν με το αντίστοιχα αναπτυσσόμενο κίνημα της ποτοαπαγόρευσης. Αποκορύφωμα ήταν το 1920 όταν και η αντικαπνίστρια Lucy Gaston ανακοίνωσε την υποψηφιότητά της για την προεδρία. Ωστόσο μέσα σε λίγο καιρό, η επιρροή των πολέμιων του καπνού εξασθένισε, και οι πολιτείες σιγά – σιγά προχώρησαν στην κατάργηση των νόμων που είχαν ψηφίσει, με τελευταίο το Κάνσας, που κατήργησε τους τελευταίους περιορισμούς το 1927.

Αδόλφος Χίτλερ, ο φανατικός αντικαπνιστής

Τα επόμενα χρόνια υπήρξαν ταραγμένα για τον πλανήτη, ενώ στη Γερμανία ανέβηκαν στην εξουσία οι Ναζί και ο Αδόλφος Χίτλερ. Πέρα από τα συντρίμμια και εκατομμύρια νεκρούς που άφησαν πίσω τους στα χρόνια του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, άφησαν και μία «κληρονομιά» την οποία λίγοι γνωρίζουν.

Ο λόγος για την πρώτη επιστημονικά τεκμηριωμένη αντικαπνιστική πολιτική, η οποία συνοδεύτηκε από μία τεράστιας έκτασης καμπάνια για να την προωθήσουν. Η Γερμανία είχε το πιο ισχυρο αντικαπνιστικό κίνημα στον κόσμο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 30 μέχρι και τα τέλη του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, δηλαδή την περίοδο που το τρίτο Ράιχ μεσουρανούσε στην Ευρώπη.

Για να καταδείξουν μάλιστα την ανωτερότητα της κοσμοθεωρίας τους, οι ναζί αντικαπνιστές υπενθύμιζαν ότι οι Φράνκο, Μουσολίνι και Χίτλερ, οι αρχηγοί των καθεστώτων που αιματοκύλισαν την Ευρώπη, ήταν φανατικοί πολέμιοι του καπνίσματος, σε αντίθεση με τους Τσόρτσιλ, Στάλιν και Ρούσβελτ που ήταν... φουγάρα.

Πολλοί αξιωματικοί και γιατροί που στήριζαν το καθεστώς πίστευαν πως το κάπνισμα ήταν μία βλαβερή συνήθεια για την άρια φυλή που οραματιζόταν οι Ναζί. Μάλιστα, ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που εκπονήθηκαν οι πρώτες επιστημονικές έρευνες για τις συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία.

Πάνω σε αυτές τις μελέτες και σε συνδυασμό με τα όσα υποστήριζαν περί αγνότητας του σώματος και της γερμανικής φυλής, στηρίχθηκε η αντικαπνιστική καμπάνια. Η όλη προσπάθεια συνοψίζεται στα λεγόμενα του ίδιου του Αδόλφου Χίτλερ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τον καπνό ως «την οργή του κόκκινου ανθρώπου ενάντια στο λευκό άνθρωπο», και για την επιτυχία του εγχειρήματος επιστρατεύτηκε και ο περίφημος μηχανισμός προπαγάνδας που είχε στήσει ο «επιστήμονας» του είδους Γιόζεφ Γκέμπελς.

Η αντικαπνιστική πολιτική έγινε ακόμη πιο επιθετική από τα τέλη της δεκαετίας του 30, όταν και η λουφτβαφε (η γερμανική αεροπορία) επέβαλε απαγόρευση καπνίσματος στα αεροπλάνα, ένα μέτρο που αργότερα επεκτάθηκε σε κυβερνητικά κτήρια, νοσοκομεία και ξενώνες. Ακολούθησε το ενθνικοσοσιαλιστικό κόμμα που επέβαλε ανάλογη απαγόρευση στα γραφεία του.

Η συγκεκριμένη πολιτική είχε επιπτώσεις μέχρι και στην πολεμική μηχανή της χώρας. Τον Ιούνιο του 1940 ανακοινώθηκε η μείωση διανομής τσιγάρων στο στράτευμα, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου, απαγορεύτηκε το κάπνισμα στους δρόμους των μεγάλων πόλεων της Γερμανίας, καθώς και στα καταφύγια των αμάχων.

Παρά τα σκληρά όμως μέτρα που επέβαλε το ναζιστικό καθεστώς, οι Γερμανοί δεν φάνηκαν πρόθυμοι να... πειθαρχήσουν και συνέχισαν μανιωδώς την αγαπημένη τους συνήθεια, ενώ πολλοί ιστορικοί έφτασαν στο σημείο να υποστηρίζουν ότι το κάπνισμα ήταν μία... μορφή αντίστασης.

  • ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΜΑΣ ΣΤΟ ΦΟΥ.ΜΠΟΥ
Διάβασε ακόμα